Biseps Tenodezisi
Biseps Tenodezi Nedir?
Biseps tenodezi, uzun baş biseps tendonunun omuz eklemi içindeki başlangıç bölgesinden serbestleştirilip üst kol kemiğine (humerus) yeni bir noktadan sabitlendiği bir omuz cerrahisidir. Amaç, ağrının kaynağı olabilen eklem içi tendon bölümünü yük taşıyan sistemden çıkarmak, buna karşın kasın uzunluk-gerilim ilişkisini ve dirsek bükme ile önkol çevirme işlevini korumaktır. Bu yönüyle prosedür, tendonun yalnızca kesilip serbest bırakıldığı tenotomiden farklıdır.
Tenodezi genellikle tek başına değil, omuzun bütüncül değerlendirilmesi sonucunda planlanır. Uzun baş biseps tendonu sorunları sıklıkla başka omuz patolojileriyle birlikte bulunduğu için karar, tendinit, kısmi yırtık, tendon kararsızlığı veya SLAP lezyonu gibi bulguların tümü tartılarak verilir. Omuz anatomisi ve olası diğer sorunlar hakkında genel çerçeve için omuz hastalıkları sayfası incelenebilir.
Ne Zaman ve Hangi Durumlarda Uygulanır?
Tenodezi, ameliyat dışı tedavinin yeterli olmadığı seçilmiş durumlarda gündeme gelir. Tipik nedenler şunlardır:
- Yeterli süre ve düzende uygulanan ameliyatsız tedaviye rağmen süren, işlevi kısıtlayan biseps kaynaklı ön omuz ağrısı.
- Tendonun belirgin oranda kısmi yırtığı ya da oluğundan kayması/çıkması (kararsızlık).
- Rotator manşet veya labrum onarımı sırasında ağrı kaynağı olarak değerlendirilen uzun baş tendonu.
Biseps tendinitinin tanısı, ayırıcı tanısı ve ameliyatsız tedavi basamakları biseps tendiniti sayfasında ayrıntılıdır; cerrahi kararı ancak bu basamaklar tüketildikten sonra verilir. Ani travmayla gelişen tam kopmalar ise farklı bir tabloyu, biseps-pazı tendon yaralanmasını temsil eder ve ayrı değerlendirilir.
Kimler Aday, Kimler İçin Uygun Değil?
Tenodezi çoğunlukla kolun görünümünü ve gücünü korumak isteyen, kas karnının aşağı toplanmasıyla oluşan “Popeye” görünümünden ve yüklenme krampından kaçınmak isteyen daha aktif kişilerde tercih edilir. Buna karşılık ileri yaşta, düşük talepli ve kozmetik beklentisi sınırlı hastalarda daha basit bir işlem olan tenotomi makul bir seçenek olabilir. Aktif eklem enfeksiyonu, iyileşmeyi bozacak kontrolsüz sistemik hastalıklar ve rehabilitasyona uyum sağlanamayacak durumlar cerrahiyi erteleten veya planı değiştiren etkenlerdir. Uygunluk her hasta için ayrı değerlendirilir; tek bir kural herkese uymaz.
Ameliyat Öncesi Hazırlık
Ameliyat öncesinde öykü, muayene ve görüntüleme birlikte değerlendirilir; röntgen kemik yapıyı, MR ise tendonun durumunu ve eşlik eden manşet/labrum sorunlarını gösterir. Kullanılan ilaçlar, kan sulandırıcılar, sigara ve eşlik eden hastalıklar gözden geçirilir. Hastaya beklenen kazanç, alternatifler, riskler ve rehabilitasyon süresi anlatılır. Eşlik eden omuz sorunlarının çoğu zaman aynı seansta ele alınacağı için işlemin kapsamı önceden netleştirilir.
Ameliyat Nasıl Yapılır? Teknikler
Tenodezi iki ana yaklaşımla yapılabilir. Artroskopik (suprapektoral) teknikte küçük kesilerden kamera ve ince aletlerle çalışılır; tendon oluğun üst kısmında humerusa sabitlenir ve eklem içi diğer sorunlar aynı seansta görülüp onarılabilir. Açık subpektoral teknikte ise tendon, koltuk altına yakın, göğüs kasının alt kenarındaki bölgede sabitlenir; bu yöntem tendonun oluk içi hastalıklı bölümünü tümüyle sistem dışında bırakma avantajı sunar ve önceki tenodezinin başarısız olduğu ya da tendonun ileri derecede hasarlı olduğu durumlarda tercih edilebilir.
Sabitleme için girişim vidası, dikiş çapası, kortikal düğme veya yumuşak doku tekniği gibi seçenekler kullanılır. Yöntem ve sabitleme yeri; tendonun durumuna, eşlik eden patolojiye ve cerrahın deneyimine göre seçilir. Eklem içi diğer işlemlerin nasıl yürütüldüğü hakkında genel bilgi omuz artroskopisi sayfasında bulunabilir.
Anestezi ve Ameliyat Süresi
İşlem çoğunlukla genel anestezi ile, sıklıkla omuz ve kolu uyuşturan bir bölgesel sinir bloğu eşliğinde yapılır; blok ameliyat sonrası ilk saatlerde ağrı kontrolüne yardımcı olur. İzole tenodezi genellikle kısa sürer ve çoğu hastada günübirlik ya da bir gecelik yatışla tamamlanır. Manşet veya labrum onarımı gibi ek işlemler yapıldığında süre ve iyileşme buna göre uzar.
Ameliyat Sonrası İlk Dönem
İlk haftalarda kol, sabitlemeyi korumak amacıyla bir askı ile desteklenir. Bu dönemde ağrı ve şişlik soğuk uygulama ve uygun ilaçlarla yönetilir, yara kuru tutulur. Sabitlemenin sağlamlaşması için dirseği dirence karşı bükmekten ve önkolu zorlayarak avuç içini yukarı çevirmekten belirli bir süre kaçınılır. Erken dönemde el, bilek ve dirseğin desteklenmiş nazik hareketlerine izin verilebilir; yükleme ise kademeli ve kontrollüdür.
Rehabilitasyon Takvimi
Rehabilitasyon basamaklı ilerler ve sabit bir takvimden çok ulaşılan hedeflere göre yönlendirilir. Önce korunan hareket açıklığı ve skapula kontrolü kazanılır; ardından biseps ve omuz kuşağının kademeli güçlendirmesine geçilir. Yükleme; ağrı, hareket ve sabitlemenin sağlamlığı izlenerek artırılır. Hastaya özel bir program planlanır ve ilerleme hızı kişiden kişiye değişir. Uzun süreli tam hareketsizlikten kaçınılır, çünkü sertlik iyileşmeyi geciktirebilir.
İşe ve Spora Dönüş
Masabaşı işlere dönüş genellikle birkaç hafta içinde mümkün olurken, kol gücü ve tekrarlayan yüklenme gerektiren işler daha uzun süre bekler. Spora dönüş; güç, dayanıklılık ve ağrısız işlevin kriterlere ulaşmasıyla, çoğunlukla birkaç aylık bir süreçte kademeli olarak planlanır. Süreler kişinin işine, spor dalına, eşlik eden onarımlara ve iyileşme hızına göre değişir; kesin bir tarih vaadi verilmez.
Riskler ve Komplikasyonlar
Her cerrahide olduğu gibi tenodezide de bazı riskler bulunur: süren ağrı veya kramp, omuz sertliği, kolun şeklinde değişiklik (tenotomiye göre daha az beklenir), sabitlemenin gevşemesi veya yetersizliği, enfeksiyon, sabitleme bölgesine yakın sinirlerde tahriş ve nadiren subpektoral bölgede kemikle ilgili sorunlar. Riskler; teknik, sabitleme yeri, doku kalitesi ve hastaya bağlı etkenlerle değişir. Bu nedenle beklentiler ameliyat öncesinde açıkça konuşulur.
Sonucu Etkileyen Faktörler ve Alternatifler
Sonucu; eşlik eden rotator manşet veya labrum sorunlarının varlığı ve tedavisi, doku kalitesi, sabitleme tekniği ve hastanın rehabilitasyona uyumu belirler. Baş üstü kullanımda ağrının belirginleştiği ve sıkışmayla örtüşen tablolarda değerlendirme omuz sıkışması sendromunu da kapsamalıdır. Cerrahiye alternatif olarak sürdürülen ameliyatsız tedavi ile daha basit bir işlem olan tenotomi tartışılır; seçim, hastanın beklentisi ve talebine göre kişiselleştirilir.
Ne Zaman Hekime Başvurmalıyım?
Ameliyat sonrası artan kızarıklık, akıntı, ateş, giderek kötüleşen ağrı, elde uyuşma-güçsüzlük ya da renk ve ısı değişikliği gecikmeden değerlendirilmelidir. Ameliyat öncesi süreçte ise ameliyatsız tedaviye rağmen süren ve işlevi kısıtlayan ön omuz ağrısı, uygun bir değerlendirme için hekime başvurmayı gerektirir. Bir omuz sorununun değerlendirilmesi için Doç. Dr. Serkan Sürücü ile iletişime geçebilirsiniz.