Kemik Grefti Cerrahisi
Omuz Instabilitesi Tedavisinde Kemik Grefti Ameliyatı Nedir?
Omuz vücuttaki en hareketli eklemdir ve bu geniş hareket, onu çıkığa da yatkın kılar. Omuz stabilitesinin temeli eklemin kemik yapısıdır: humerus başı (top) ile glenoid (yuva). Tekrarlayan çıkıklarda bu yüzeylerde kemik kaybı gelişebilir; kemik temeli bozulduğunda tek başına yumuşak doku onarımı yeterli olmayabilir.
Kemik grefti cerrahisi, belirgin kemik kaybı olan omuz instabilitesinde, eksik kemiği bir greftle (kendi kemiğinden otogreft ya da doku bankasından allogreft) yeniden oluşturarak eklemin kemik desteğini geri kazandırmayı amaçlar. Omuz çıkığı ve instabilitesi hakkında genel bilgi için omuz çıkığı sayfasını, ilgili tabloların ayrıntısı için başarısız omuz stabilizasyonu ve kemik kaybı sayfasını inceleyebilirsiniz.
Omuzda Kemik Kaybı Neden Önemlidir?
Glenoid kenarında veya humerus başında kemik kaybı, eklemin yuvasını sığlaştırır ve çıkığın tekrarlamasını kolaylaştırır. Belirgin kemik kaybı olan hastalarda yalnız yumuşak doku onarımı (ör. artroskopik stabilizasyon) her zaman yeterli olmaz; bu olgularda tekrarlama riski daha yüksektir.
Bu nedenle tedavi planı kemik kaybının yerine ve miktarına göre şekillenir: sınırlı kemik kaybında yumuşak doku onarımı yeterli olabilirken, belirgin kaybında kemik ekleyen yöntemler gündeme gelir. Amaç, eklemin kemik temelini yeniden kurarak stabiliteyi kalıcı hâle getirmektir.
Kimler Aday, Kimler Değil?
Kemik grefti cerrahisi, kemik kaybının belirleyici olduğu seçilmiş hastalar için düşünülür. Karar, muayene ve görüntülemeyle belirlenen kemik kaybına göre verilir.
- Belirgin glenoid veya humerus başı kemik kaybı olan tekrarlayan omuz çıkığı hastaları.
- Önceki yumuşak doku stabilizasyonuna rağmen instabilitesi süren, kemik kaybı saptanan hastalar.
- Sınırlı kemik kaybı olan hastalarda kapsülolabral onarım yeterli olabilir; kemik greftinin yeri belirgin kemik kaybıdır.
Ameliyat Öncesi Değerlendirme
Ameliyat öncesinde çıkığın öyküsü ve muayeneyle instabilitenin yönü değerlendirilir; en kritik adım kemik kaybının ölçülmesidir. Röntgen temel bilgi verir; üç boyutlu BT, glenoid ve humerus başındaki kemik kaybını ayrıntılı gösterir ve greft planlamasına yön verir.
MR, eşlik eden labrum ve yumuşak doku hasarını değerlendirmede yardımcıdır. Bu görüntülemelerle kemik kaybının yeri ve miktarı belirlenerek, hastaya en uygun yöntem ve greft seçimi planlanır.
Kemik kaybının doğru ölçülmesi, tedavinin başarısında belirleyicidir. Fark edilmemiş belirgin kemik kaybı, yalnız yumuşak doku onarımı yapıldığında instabilitenin tekrarlamasının önde gelen nedenlerindendir; bu nedenle üç boyutlu görüntüleme seçilmiş olgularda önemlidir.
Greft Seçenekleri ve Ameliyat Nasıl Yapılır?
Kemik grefti cerrahisinde amaç, eksik kemiği glenoid kenarına yerleştirerek yuvayı yeniden derinleştirmek ve stabiliteyi sağlamaktır. Greft, hastanın kendi kemiğinden (otogreft) veya doku bankasından (allogreft) sağlanabilir.
- Latarjet prosedürü: hastanın korakoid çıkıntısı, bağlı kaslarıyla birlikte glenoid kenarına aktarılır; hem kemik ekler hem de ek bir stabilite sağlar.
- Serbest kemik grefti: iliak krest (leğen kemiği) otogrefti veya distal tibia allogrefti gibi kemik parçaları glenoid defektine yerleştirilir ve vidalarla tespit edilir.
- Humerus başı tarafındaki kemik kaybına yönelik ek girişimler (ör. yumuşak doku ile boşluğun doldurulması) seçilmiş olgularda eklenebilir.
Anestezi ve İlk Dönem
Ameliyat genel anestezi altında, çoğunlukla bölgesel sinir bloğu eşliğinde yapılır. İlk dönemde kol, grefti ve onarımı korumak için bir kol askısıyla desteklenir; askının süresi ve izin verilen hareketler uygulanan yönteme göre belirlenir.
Erken dönemde omzu zorlayan hareketlerden kaçınılırken dirsek, el ve boyun hareketleri korunur. Ağrı ve şişlik için soğuk uygulama ve hekimin önerdiği ağrı kesiciler kullanılır. Hastaların çoğu kısa bir hastane kalışının ardından taburcu edilir.
Rehabilitasyon ve Spora Dönüş
Rehabilitasyonun ilk amacı, greftin doğal kemikle kaynaşmasına izin vermektir. Program nazik pasif hareketlerle başlar; greft iyileştikçe kademeli olarak aktif harekete, ardından kuvvetlendirmeye ve son aşamada spora özgü çalışmalara geçilir.
Spora dönüş sabit bir tarihe değil; greftin kaynaması, ağrısız hareket, karşı omuza yakın kas gücü ve iyi eklem kontrolü gibi kriterlere göre belirlenir. Temas ve baş üzeri sporlara dönüş daha uzun sürer; kesin süre vaadi verilmez.
Riskler ve Ne Zaman Hekime Başvurmalısınız?
İşlem genellikle güvenlidir; yine de her cerrahide olduğu gibi bazı riskler göz önünde bulundurulur: enfeksiyon, eklem sertliği, greftin kaynamaması veya erimesi, tespit malzemesiyle ilgili sorunlar, sinir-damar yaralanması ve instabilitenin tekrarlaması.
- Omzunuz birden fazla kez çıktıysa ve güvensizlik hissi sürüyorsa, kemik kaybı açısından değerlendirme için.
- Önceki bir omuz stabilizasyonuna rağmen çıkıklar devam ediyorsa.
- Ameliyat sonrası artan ağrı, ateş, yara akıntısı veya kolda uyuşma-güçsüzlük varsa gecikmeden.
Omuz instabilitesi ve kemik kaybının değerlendirilmesi için Doç. Dr. Serkan Sürücü ile iletişime geçebilir, omuz cerrahisi kapsamında ele alınan diğer durumları da inceleyebilirsiniz.