Dış Yan Bağ (LCL) Onarımı ve Posterolateral Köşe Rekonstrüksiyonu
Dış Yan Bağ (LCL) ve Posterolateral Köşe (PLC) Nedir?
Dış yan bağ (LCL), diğer adıyla fibular kollateral bağ, dizin dış tarafında yer alır ve dizin yana (varus yönünde) açılmasını sınırlar. Bu bağ tek başına değil; posterolateral kapsül, popliteofibular bağ ve popliteus tendonu ile birlikte posterolateral köşe (PLC) adı verilen bir yapı bütünü oluşturur. PLC, dizin hem yana açılmasını hem de dış rotasyonunu kontrol eden önemli bir stabilizatördür; bu bölgedeki yaralanmalar tek bir yapıyla sınırlı kalmayabildiği için doğru tanı ve tedavi uzmanlık gerektirir.
Yaralanma Nasıl Olur ve Neden Önemlidir?
PLC yaralanmaları dizin iç tarafına gelen doğrudan bir darbe, aşırı dış rotasyon veya hiperekstansiyon mekanizmalarıyla oluşur ve sıklıkla yüksek enerjili yaralanmalarda görülür. İzole PLC yaralanması görece nadirdir; çoğu olguda ön veya arka çapraz bağ yaralanmasıyla birlikte bulunur ve bu birliktelik çoklu bağ diz yaralanmasının parçası olabilir. PLC’nin gözden kaçması önemlidir: tanınmayan bir PLC yaralanması, birlikte onarılan çapraz bağ greftinin de zamanla gevşemesine ve tedavinin başarısız olmasına yol açabilir.
Belirtiler Nasıl Ortaya Çıkar?
En sık yakınmalar dizin dış tarafında ağrı, şişlik ve özellikle yük verirken hissedilen kararsızlıktır. Hastalar yürürken dizin dışa doğru “açılma” veya boşalma hissinden söz edebilir; merdiven inme, dönme ve zeminde bozukluk bu hissi artırabilir. PLC yaralanmasına bazen dizin dış tarafından geçen sinirin etkilenmesi eşlik edebilir; bu durumda ayağı yukarı kaldırmada güçsüzlük veya ayak sırtında uyuşma görülebilir ve bu bulgular dikkatle değerlendirilmelidir.
Tanı: Muayene ve Görüntüleme
Tanı, ayrıntılı öykü ve dizin dış tarafını hedefleyen özel muayene testleriyle başlar; dizin farklı açılarda yana açılması ve dış rotasyonu değerlendirilir ve iki taraf karşılaştırılır. Röntgen kemik yapıyı, olası kopma kırıklarını ve dizilimi gösterir; manyetik rezonans (MR) LCL, popliteus ve popliteofibular bağ gibi yapıların durumunu ve eşlik eden çapraz bağ, menisküs veya kıkırdak yaralanmalarını ortaya koyar. Kronik olgularda bacak dizilimini değerlendiren yük altında çekilen filmler de plana katkı sağlar; çünkü varus dizilim, onarımın üzerine binen yükü artırabilir.
Kimler Aday: Ameliyatsız mı, Cerrahi mi?
Hafif ve dizi görece dengeli tutan izole yaralanmalarda ameliyatsız tedavi denenebilir; bu yaklaşımda breys, korunmuş yük verme ve kademeli fizik tedavi uygulanır. Buna karşılık belirgin kararsızlık yapan tam yaralanmalar ve çapraz bağ yaralanmasıyla birlikte olan olgular çoğunlukla cerrahi gerektirir. Zamanlama önemlidir: seçilmiş akut yaralanmalar erken dönemde doğrudan onarımdan yarar görebilirken, geç kalınan veya doku kalitesi düşük olgularda greftle rekonstrüksiyon daha güvenilir sonuç verir.
Onarım mı, Rekonstrüksiyon mu?
Cerrahi kararın merkezinde, yapının doğrudan dikişle onarılabileceği mi yoksa greftle yeniden yapılandırılması mı gerektiği sorusu vardır. Kemikten kopan ve doku kalitesi iyi olan akut yaralanmalarda doğrudan onarım mümkün olabilir. Ancak bağ orta bölümünden yırtılmışsa, birden fazla yapı tutulmuşsa veya yaralanma kronikleşmişse, LCL, popliteofibular bağ ve popliteus tendonunu greftle yeniden yapılandıran anatomik rekonstrüksiyon tercih edilir. Diz dışındaki birçok yapı hasarlıysa bunlar genellikle aynı seansta birlikte ele alınır.
Ameliyat Nasıl Yapılır?
Eklem içi yapıların değerlendirilmesi ve eşlik eden çapraz bağ, menisküs veya kıkırdak sorunlarının ele alınması için artroskopi kullanılabilir. Ancak LCL ve PLC dizin dış tarafında, eklem dışında yer aldığından, bu yapıların onarımı veya rekonstrüksiyonu çoğunlukla açık cerrahi ile yapılır. Rekonstrüksiyonda otogreft veya allogreft kullanılarak yapılar anatomik noktalarına sabitlenir; işlem sırasında dizin dış tarafından geçen sinir korunur. Diz bağı ameliyatlarının genel ilkeleri diz bağları ameliyatı sayfasında özetlenmiştir.
Anestezi ve Ameliyat Süresi
İşlem genel veya bölgesel anestezi altında yapılır; ağrı kontrolü için sıklıkla sinir bloğu eklenir. Süre; onarım mı yoksa rekonstrüksiyon mu yapıldığına, kaç yapının ele alındığına ve eşlik eden çapraz bağ veya menisküs işlemlerine göre değişir. Çoklu bağ onarımı içeren olgularda ameliyat daha uzun sürer ve genellikle kısa bir hastane yatışı gerekir.
Ameliyat Sonrası İlk Dönem
Onarılan dizin ve greftin korunması bu dönemin önceliğidir. Diz genellikle bir breysle desteklenir ve ilk yaklaşık altı hafta boyunca korunmuş yük verme uygulanır; bu süreçte koltuk değneği kullanılabilir. Ağrı ve şişlik soğuk uygulama, uygun ilaçlar ve bacağın yükseltilmesiyle yönetilir. Hareket açıklığı egzersizlerine, greft güvenliğini gözeten bir programla, ameliyattan yaklaşık iki hafta sonra kademeli olarak başlanabilir.
Rehabilitasyon, İyileşme ve Spora Dönüş
Rehabilitasyon basamaklı ilerler ve sabit bir takvimden çok ulaşılan hedeflere göre yönlendirilir: önce korunan hareket ve şişliğin kontrolü, ardından uyluk ve kalça çevresinin kademeli güçlendirilmesi, sonraki aşamalarda denge ve işlevsel çalışma. Deneyimli bir fizyoterapistle çalışmak süreci destekler. Onarılan dizin tam işlevine kavuşması ve spora dönüş genellikle aylara yayılan bir süreçtir; bu tür karmaşık rekonstrüksiyonlarda normal aktivitelere dönüş çoğunlukla altı ila dokuz ay aralığında planlanır. Süre kişiye, yaralanmanın kapsamına ve rehabilitasyona uyuma göre değişir; kesin bir tarih vaadi verilmez.
Riskler ve Ne Zaman Hekime Başvurmalıyım?
Bu cerrahinin riskleri arasında eklem sertliği, greftin gevşemesi veya yetersiz kalması, süren kararsızlık, enfeksiyon, kan pıhtısı ve dizin dış tarafından geçen sinirin etkilenmesi yer alır. Ameliyat sonrası artan kızarıklık, akıntı, ateş, giderek kötüleşen ağrı, ayağı kaldırmada güçsüzlük veya ayakta uyuşma-renk değişikliği gecikmeden değerlendirilmelidir. Ameliyat öncesinde ise dizin dış tarafında süren kararsızlık ve boşalma hissi uygun bir değerlendirme gerektirir. Bir diz sorununun değerlendirilmesi için Doç. Dr. Serkan Sürücü ile iletişime geçebilirsiniz.