Patellofemoral Artroplasti
Patellofemoral Osteoartrit Nedir?
Diz eklemi, distal femur (uyluk kemiği), proksimal tibia (kaval kemiği) ve patella (diz kapağı) eklemlerinin birleşmesiyle oluşur ve üç bölüme ayrılabilir: medial (orta hatta doğru), lateral (orta hattan uzak) ve patellofemoral. Patellofemoral bölüm, dizin ön kısmını, yani patella ve femuru kapsar. Patella, distal femur üzerindeki kemik bir kanal olan troklear oluğa oturur; diz fleksiyonu ve ekstansiyonu sırasında bu oluk boyunca hareket eder.
Diz ekleminin kemikleri, patellanın alt yüzeyi de dahil olmak üzere eklem kıkırdağı ile kaplıdır. Bu kıkırdak sürtünmeyi azaltır ve kemiklerin ağrısız bir şekilde kaymasına olanak sağlar. Osteoartrit, bu kıkırdağın bozulması veya hasar görmesi sonucu kemiklerin birbirine sürtünmesiyle ortaya çıkar. Bu durum dizin tüm bölümlerini etkileyebileceği gibi, yalnızca tek bir bölgeyle sınırlı da olabilir; buna tek bölümlü (unicompartmental) osteoartrit denir.
Diz kapağı-uyluk kemiği eklem iltihabının tedavisi nedir?
Ön dizde hafif-orta şiddette ağrı yaşayan hastalar, patellofemoral osteoartrit nedeniyle genellikle konservatif tedavilerden fayda görebilir. Dinlenme, dönüşümlü buz ve ısı uygulamaları ile NSAİİ’ler (non-steroid antiinflamatuar ilaçlar) ağrı ve iltihabı kontrol altına alabilir. Ağrı devam ederse, kortikosteroid enjeksiyonu doğrudan patellofemoral bölgeye uygulanabilir. Fiziksel rehabilitasyon programı da uygun olduğunda önerilir.
Kronik ve şiddetli ön diz ağrısı günlük yaşamı etkiliyorsa veya konservatif tedavi işe yaramıyorsa cerrahi gerekebilir. Geleneksel olarak tüm diz bölümlerini değiştiren total diz protezi uygulanırdı. Ancak teknolojik gelişmeler, yalnızca tek bölgesi etkilenmiş hastalar için kısmi diz protezini mümkün kılmıştır. Patellofemoral artroplasti, patellanın alt yüzeyini ve troklear oluğu metal ve plastik implantlarla yeniden yüzeylendiren daha az invaziv bir işlemdir.
Serkan Sürücü, patellofemoral osteoartrit geçiren ve patellofemoral artroplastiye ihtiyaç duyan hastaları tedavi etmektedir.
Patellofemoral Artroplastinin Avantajları
Patellofemoral artroplastinin uygun olup olmadığı, hastanın yaşı, tıbbi geçmişi ve beklentileri göz önünde bulundurularak değerlendirilir. Bu işlem, daha küçük kesiler ve daha az cerrahi travma nedeniyle hızlı iyileşme sağlar. Doğal dokunun daha fazla korunması sayesinde hastalar, total diz protezine kıyasla daha doğal his ve daha iyi diz fonksiyonu deneyimler.
Patellofemoral Artroplasti Nasıl Yapılır?
Diz kapağının tümünü değiştirmeye kıyasla daha az invaziv bir işlem olan patellofemoral artroplasti genellikle bir gece hastanede kalmayı gerektirir. İşlem öncesinde sinir bloğu uygulanır ve hasta uygun pozisyona getirilir.
Serkan Sürücü, işlem öncesi anestezi altında dizin tüm bölümlerini muayene ederek bağ bütünlüğünü doğrular. Daha sonra dizin ön kısmından kesi yapılır ve patellofemoral bölge açığa çıkarılır. Tek taraflı hasarı doğrulamak için tüm diz eklemi sistematik olarak incelenir. İşlem iki aşamada tamamlanır:
- Kemik Hazırlığı: Patellanın alt yüzeyi ve troklear olukta hasar gören dokular özel cerrahi aletlerle çıkarılır. Protez implantlar için küçük kemik parçaları hazırlanır.
- İmplant Yerleştirme: Troklear oluk metal bir bileşenle ve patella alt yüzeyi yüksek yoğunluklu bir “düğme” ile yeniden yüzeylendirilir. Her iki implant da kemik çimentosu ile sabitlenir.
İşlemin Amacı ve Ne Zaman Uygulandığı
Patellofemoral Artroplasti, yalnız görüntülemedeki bir bulguyu düzeltmek için değil; ağrı, işlev kaybı ve yapısal sorunun birlikte değerlendirilmesi sonucunda planlanır. Ameliyatsız tedavinin yeterli süre ve doğru içerikle denenip denenmediği, sorunun günlük yaşamı veya sporu ne ölçüde sınırladığı ve cerrahinin gerçekçi hedefleri adaylık kararının temelidir.
Kimler Adaydır, Kimlerde Ertelenir?
Uygun adayın tanısı muayene ve görüntülemeyle doğrulanır ve beklenen yarar cerrahi riskten ağır basar. Aktif enfeksiyon, kontrolsüz sistemik hastalık, iyileşmeyi belirgin etkileyen sigara kullanımı veya rehabilitasyona engel bir durum varsa önce bunlar ele alınır. Yaş tek başına karar verdirmez; doku kalitesi, aktivite hedefi ve genel sağlık birlikte değerlendirilir.
Ameliyat Öncesi Hazırlık
Kullanılan ilaçlar, kan sulandırıcılar, alerjiler ve önceki ameliyatlar ekip ile paylaşılır; ilaçlar kendiliğinden kesilmez. Evde erken dönem için destek, ulaşım ve günlük iş düzeni planlanır. Cerrahinin kapsamı, olası ek işlemler, ağrı kontrolü, koruma süresi ve rehabilitasyon basamakları onam görüşmesinde açıklanır.
Teknik Nasıl Belirlenir?
Açık veya artroskopik yaklaşım, kullanılacak implant ya da greft ve eşlik eden işlemler hastalığın anatomisine göre seçilir. Aynı isimle anılan ameliyat farklı hastalarda aynı ayrıntıları taşımaz. Cerrah işlem sırasında doku kalitesini ve eşlik eden hasarı değerlendirerek önceden konuşulmuş sınırlar içinde planı uyarlayabilir.
Anestezi ve İlk Günler
Anestezi yöntemi yapılacak işlemin kapsamına ve hastanın sağlık durumuna göre belirlenir; bazı ameliyatlarda bölgesel blok erken ağrı kontrolüne katkı sağlar. İlk günlerde yara bakımı, reçete edilen ilaçların güvenli kullanımı, şişlik kontrolü ve koruyucu ortez veya askı talimatları önemlidir. El-ayak ya da komşu eklemlerin izin verilen hareketleri dolaşımı ve hareketliliği korur.
Riskler, Alternatifler ve Kontrol
Enfeksiyon, kanama, sertlik, sinir-damar hasarı, devam eden ağrı ve işlemin hedeflenen sonucu sağlamaması genel riskler arasındadır; işleme özgü riskler ayrıca konuşulur. Alternatifler tanıya göre aktivite düzenlemesi, fizik tedavi, ilaç veya enjeksiyonları içerebilir. Artan yara kızarıklığı-akıntı, ateş, yeni uyuşma-güçsüzlük ya da beklenmeyen şiddetli ağrı gecikmeden değerlendirilmelidir. Sonraki adım tanıya, ekleme binen yüke ve hastanın hedeflerine göre belirlenmelidir. Bireysel bir plan için diz tedavileri kapsamını inceleyebilir, diz artroskopisi hakkında bilgi alabilir veya değerlendirme talep etmek üzere iletişime geçebilirsiniz.
Takip görüşmeleri aynı programı tekrar etmek için değil, yükü bulgulara göre ayarlamak için kullanılır. Belirgin aktivite artışı sonrası alevlenme geçici yük azaltımı ve kademeli yeniden artış gerektirebilir; yeni nörolojik belirti, şekil bozukluğu, sistemik hastalık bulgusu veya giderek artan ağrı ise daha fazla egzersiz yerine yeniden muayene gerektirir.
Genel sağlık da Patellofemoral Artroplasti sonrasındaki iyileşmeyi etkiler. Sigara, kontrolsüz diyabet, uyku sorunu, düşük fiziksel aktivite ve yetersiz beslenme doku uyumunu veya yara iyileşmesini yavaşlatabilir. Değiştirilebilir etkenlerin ele alınması, tanıya özgü tedavinin yerine geçmez; rehabilitasyonun veya cerrahinin çalışacağı koşulları iyileştirir.
Ortak karar verme önemlidir; aynı anatomik bulgu iki kişiyi farklı etkileyebilir. İş yükü, bakım sorumlulukları, spor, önceki tedaviler ve iyileşme süresine uyum; rehabilitasyon, enjeksiyon veya ameliyat seçenekleri arasındaki dengeyi değiştirir. Plan, başarının ne anlama geldiğini ve hangi durumda yeniden değerlendirileceğini açıkça tanımlamalıdır.
Patellofemoral Artroplasti için yararlı bir tedavi planı, işlem öncesi başlangıç durumunu kaydeder: ağrıyı artıran görevler, aktif hareket, kuvvet veya dayanıklılık ve hastanın geri kazanmak istediği aktiviteler belirlenir. Aynı ölçümlerin kontrolde tekrarlanması ilerlemenin anlamlı olup olmadığını gösterir ve geçici ağrı azalmasını kalıcı işlev kazanımından ayırmaya yardımcı olur.
diz tedavileri, diz artroskopisi ve diz osteoartriti tedavisi başlıklarını inceleyebilir; bireysel değerlendirme için iletişim ve randevu sayfasını kullanabilirsiniz.