Kalça Osteonekrozu
Kalça Osteonekrozu Nedir?
Kalça osteonekrozu, uyluk kemiğinin (femur) başına giden kan akışının bozulması sonucu kemik dokusunun zarar görmesiyle ortaya çıkan ilerleyici bir hastalıktır. Yeterli kan akışı olmadan kemik hücreleri sağlıklı kalamaz; zamanla femur başı zayıflar, çöker ve eklem yüzeyi bozularak kalça artritine yol açar. Bu tablo avasküler nekroz (AVN) veya aseptik nekroz olarak da adlandırılır.
En sık 40-65 yaş arasındaki erişkinlerde görülür ve bir bölüm hastada her iki kalça birden etkilenir. Erken evrede tanınıp tedavi edilmesi, femur başının çökmesini geciktirme veya önleme şansını artırır. Kalçanın diğer sorunları için kalça sayfasını inceleyebilirsiniz.
Neden Olur? Risk Faktörleri
Osteonekroz, femur başına giden kan akışının azalması veya kesilmesiyle gelişir. Bazı olgularda net bir neden bulunmazken, birçok durum riski belirgin biçimde artırır.
- Kalça yaralanmaları: kalça kırığı veya çıkığı, femur başına giden damarları doğrudan bozabilir.
- Uzun süreli veya yüksek doz kortikosteroid kullanımı ve aşırı alkol tüketimi.
- Sistemik hastalıklar: orak hücreli anemi, sistemik lupus, pıhtılaşma bozuklukları ve vaskülit gibi durumlar.
- Radyoterapi, kemoterapi ve dalış hastalığı (dekompresyon) gibi diğer nedenler.
Belirtiler
Osteonekroz erken evrede sessiz olabilir; belirtiler çoğunlukla kemik zayıfladıkça ve çökme başladıkça ortaya çıkar.
- İlk ve en sık belirti kasık bölgesinde ağrıdır; ağrı uyluğa ve kalçaya yayılabilir.
- Yük verirken ve yürürken artan, dinlenmeyle bir miktar azalan ağrı; ileri evrede gece ağrısı.
- Hastalık ilerledikçe hareket kısıtlılığı, topallama ve eklem sertliği.
Evreler
Osteonekroz kabaca dört evrede ilerler; evre, tedavi seçimini doğrudan belirler. Erken evrelerde amaç eklemi korumak, geç evrelerde ise ağrıyı gidermek ve işlevi geri kazandırmaktır.
- Evre I: röntgen normaldir, değişiklikler yalnız MR ile görülür.
- Evre II: femur başında röntgende görülebilen erken değişiklikler, henüz çökme yoktur.
- Evre III: femur başında çökme başlamıştır; eklem yüzeyi bozulur.
- Evre IV: eklem kıkırdağının da etkilendiği ileri artrit.
Benzer Tablolardan Farkı
Kasıkta ağrı yapan başka kalça sorunları da vardır ve erken osteonekroz bunlarla karışabilir. Kalça artriti benzer ağrı ve sertlik yapar; ancak erken osteonekrozda röntgen normalken MR belirgin değişiklik gösterebilir. Femoroasetabuler sıkışma ve labrum yırtığı ise daha çok mekanik, dönmeyle artan ağrı verir.
Bu ayrımın önemi, osteonekrozda erken tanının eklem koruyucu tedaviye olanak tanımasıdır. Bu nedenle risk faktörü taşıyan bir hastada süren kasık ağrısında, röntgen normal olsa bile MR düşünülür.
Tanı: Muayene ve Görüntüleme
Tanı öykü, muayene ve görüntülemeyle konur. Risk faktörleri (kortikosteroid, alkol, yaralanma, sistemik hastalık) sorgulanır; kalça hareket açıklığı ve ağrı değerlendirilir.
- Röntgen: ilerlemiş evrelerde çökme ve deformasyonu gösterir, ancak erken evrede normal olabilir.
- MR: en duyarlı yöntemdir; erken osteonekrozu röntgen normalken bile gösterebilir ve karşı kalçayı da değerlendirir.
- Altta yatan bir sistemik neden düşünülüyorsa ilgili kan testleri istenebilir.
Cerrahi Olmayan Tedavi
Ameliyatsız tedavi çoğunlukla erken evrede ve belirtileri yönetmek için kullanılır. Ağrıyı azaltabilir ve süreci bir miktar yavaşlatabilir; ancak başlamış bir kemik çökmesini geri döndürmez.
- Aktivite düzenlemesi ve gerektiğinde koltuk değneğiyle yükün azaltılması.
- Ağrı yönetiminde, hekim önerisiyle anti-inflamatuar ilaçlar ve fizik tedavi.
- Altta yatan nedenin ele alınması: mümkünse kortikosteroid dozunun gözden geçirilmesi ve alkolün bırakılması.
Cerrahi Tedavi
Cerrahi yöntem, hastalığın evresine ve femur başının çökme durumuna göre seçilir. Amaç, erken evrede kendi eklemini korumak, geç evrede ise ağrısız ve işlevsel bir kalçaya ulaşmaktır.
- Çekirdek dekompresyonu: erken evrede, çökme başlamadan; femur başına açılan kanallarla basınç azaltılır ve iyileşme uyarılır, gerektiğinde greftle desteklenir.
- Kemik grefti (seçilmiş olgularda vaskülerize greft dâhil): çökmemiş ancak ilerlemiş olgularda femur başını desteklemek için kullanılabilir.
- Total kalça protezi: femur başı çöktüğünde ve eklem hasar gördüğünde en etkili yöntemdir; hasarlı yüzeyler yapay eklemle değiştirilir.
İyileşme ve Takip
İyileşme süresi uygulanan yönteme göre değişir. Eklem koruyucu cerrahilerden sonra bir süre kısıtlı yük verilir ve fizik tedavi uygulanır; protez sonrası ise erken hareketlenme hedeflenir.
Osteonekroz bir bölüm hastada iki taraflı olabildiğinden, karşı kalça da belirti vermese bile takip edilebilir. Altta yatan risk faktörlerinin yönetimi ve gelişebilecek kalça artriti açısından izlem, sürecin seyri için önemlidir.
Ne Zaman Hekime Başvurmalısınız?
Osteonekrozda erken tanı, eklemi koruyan tedavilerin işe yarama şansını artırır; bu nedenle risk taşıyan kişilerde kalça ağrısı ihmal edilmemelidir.
- Kasık veya kalça ağrınız birkaç haftadır sürüyor ve yürümeyi etkiliyorsa.
- Uzun süreli kortikosteroid kullanımı, aşırı alkol veya kalça yaralanması öykünüz varsa ve kalça ağrınız başladıysa.
- Bir kalçada osteonekroz tanısı aldıysanız ve diğer kalçada da ağrı ortaya çıktıysa.
Kalça şikâyetlerinizin değerlendirilmesi için Doç. Dr. Serkan Sürücü ile iletişime geçebilir, kalça cerrahisi kapsamında ele alınan diğer durumları da inceleyebilirsiniz.