Kök Hücre Eklem Enjeksiyonları
Kök Hücre Eklem Enjeksiyonu Nedir?
Kök hücre eklem enjeksiyonu, ağrıyı ve işlevi etkilemek amacıyla hücre içeren bir ürünün eklem içine veya çevresine verilmesidir. Bu ifade, tek bir standart ürünün adı değil, bir şemsiye başlıktır. Bu başlık altında sunulan ürünler; kaynak dokuları, işlenme biçimleri ve gerçekte içerdikleri bakımından birbirinden farklıdır. Bu nedenle önerilen ürünün ne olduğu, genel terimden daha önemlidir; bu enjeksiyonların diğer seçenekler arasındaki yeri için biyolojik tedaviler sayfasına bakabilirsiniz.
Bu Ad Altında Hangi Ürünler Toplanır?
Birbirinin yerine geçemeyecek birkaç farklı ürün, çoğunlukla aynı ifadeyle tanımlanır. Hasta, hangisinin ve neden planlandığını sormalıdır.
- Kemik iliği aspirat konsantresi (BMAC): hastadan alınan kemik iliğinin yoğunlaştırılıp aynı seansta enjekte edilmesidir. Saf bir kök hücre ürünü değil; hücre, trombosit ve plazma karışımıdır.
- Yağ dokusundan elde edilen ürünler: hastanın kendi yağ dokusundan mekanik veya enzimatik işlemle elde edilen hücreler. İçerik, kullanılan yönteme göre büyük ölçüde değişir.
- Laboratuvarda çoğaltılmış hücreler: kullanılmadan önce laboratuvarda büyütülen hücreler. Çoğu ülkede aynı gün hazırlanan ürünlerden farklı biçimde düzenlenir.
- Donör kaynaklı veya perinatal ürünler: amniyotik doku, göbek kordonu veya plasentadan elde edilen materyal. Bu ürünlerdeki canlı kök hücre içeriğine dair iddialar çoğunlukla bağımsız testlerle desteklenmez.
Hangi Eklem Sorunlarında Kullanılır?
Ortopedi pratiğinde bu enjeksiyonlar en sık; belirti veren osteoartritte, sınırlı kıkırdak lezyonlarında ve düzenli ameliyatsız tedaviyle geçmeyen bazı tendon veya bağ sorunlarında konuşulur. En çok çalışılan eklem dizdir; bu nedenle dizler için kök hücre tedavisi sayfası o kanıtı ayrıca ele alır. Kalça, omuz ve ayak bileğinde kullanım çok daha az veriyle desteklenir ve bir eklemdeki sonuç diğerine taşınamaz.
Kimler Aday Olabilir, Kimler Değil?
Hücresel bir enjeksiyon rutin bir bakım değildir ve ilk basamak tedavi değildir. Ancak tanı doğrulandıktan ve standart önlemler yeterince denendikten sonra düşünülür. Uygunluk; tutulan ekleme, kıkırdak kaybının derecesine, kilitlenme-boşalma gibi mekanik belirtilere, bacak dizilimine, kiloya ve genel sağlığa bağlıdır.
Aktif eklem veya cilt enfeksiyonu, tedavi edilmemiş bir kanama bozukluğu, tedavi altındaki aktif bir kanser ya da kemik-kemiğe temas ve deformitenin olduğu ileri evre artrit varlığında enjeksiyon genellikle uygun değildir. Bu son grupta, zamanında yapılan bir protez değerlendirmesi çoğunlukla daha güvenilir bir rahatlama sağlar; tekrarlayan enjeksiyonlar uğruna bunu ertelemek zaman ve para kaybına yol açabilir.
İşlem Öncesi Değerlendirme
Karar, yalnız görüntülemeye değil muayeneye dayanır. Öykü ağrının düzenini, süresini ve tetikleyicilerini netleştirir; muayene hareket açıklığını, şişliği, stabiliteyi, dizilimi ve yürüyüşü değerlendirir. Yük vererek çekilen röntgen eklem aralığını, dizilimi ve kemik çıkıntılarını gösterir; kıkırdak, menisküs veya tendon ayrıntısı planı değiştirecekse MR eklenir. İltihabi veya enfeksiyöz bir neden olasıysa, kan testleri ve eklem sıvısı incelemesi her biyolojik enjeksiyondan önce gelir; çünkü iltihaplı ya da enfekte bir ekleme enjeksiyon güvenli değildir. Eklem kıkırdağı tedavisi sayfası, bu bulguların seçenekler arasındaki tercihe nasıl yön verdiğini anlatır.
Kemik İliği Nasıl Alınır ve İşlenir?
Kemik iliği ürünü seçildiğinde sıra genellikle şöyledir. Her adım steril koşullarda yapılır.
- Leğen kemiği üzerindeki cilt temizlenir ve uyuşturulur, alım bölgesi belirlenir.
- Kemik iliği, iliak kanat (leğen kemiği çıkıntısı) içine yerleştirilen bir iğneyle, hücre verimini artırmak için çoğunlukla birden fazla noktadan alınır.
- Alınan örnek, hücresel kısmı kırmızı kan hücreleri ve fazla plazmadan ayırmak için kapalı bir sistemde santrifüj edilir.
- Konsantre, iğne konumunu doğrulamak için çoğu olguda ultrason veya skopi eşliğinde hedef ekleme enjekte edilir.
Elde edilen hücrelerin sayısı ve türü kişiden kişiye ve sistemden sisteme değişir; aynı gün hazırlanan hiçbir cihaz tanımlı ve garanti bir doz üretmez. Hastanın neyin alınacağını, nasıl işleneceğini ve neyin enjekte edileceğini sorma hakkı vardır.
Anestezi, Ortam ve Süre
Aynı gün yapılan hücresel enjeksiyonların çoğu lokal anesteziyle, kemik iliği alındığında bazen hafif sedasyonla yapılır. İşlem genellikle günübirlik uygulanır ve alım, işleme ve enjeksiyonun tamamı kullanılan sisteme göre çoğunlukla bir-iki saat sürer. Hastalar genellikle aynı gün yürüyerek ayrılır; ancak sedasyon verildiğinde ya da alt ekstremiteye enjeksiyon yapıldığında hemen ardından araç kullanmak önerilmez.
İlk Günler
Alım bölgesinde hassasiyet ve ilk günlerde eklemde geçici ağrı veya sertlik artışı sık görülür ve genellikle geçer. Soğuk uygulama, basit ağrı kesici ve göreli dinlenme çoğunlukla yeterlidir. Biyolojik enjeksiyon çevresinde anti-inflamatuar ilaç kısa bir süre için kısıtlanabilir; ancak uygulama değişkendir, bu nedenle internette bulunan genel bir kural yerine tedaviyi yapan hekimin verdiği talimat izlenmelidir. Erken dönemde ağır yüklenme, koşu ve darbeli aktivitelerden kaçınılır.
Rehabilitasyon ve Aktiviteye Dönüş
Enjeksiyon tek başına bir tedavi değildir. Hangi ürün kullanılırsa kullanılsın, işlevsel sonuç ardından gelen rehabilitasyona bağlıdır. Düzenli bir program önce hareket açıklığını geri kazandırır, ardından tutulan ekleme göre uyluk, kalça yan veya rotator manşet kaslarının gücünü ele alır ve son olarak yüklenme ile spora özgü çalışmaları yeniden başlatır. Program her hastaya özel planlanır; yanıt süreleri kişiden kişiye belirgin biçimde değiştiği için kademeli ilerleme sabit bir takvimden daha önemlidir.
Mevcut Kanıt Ne Söylüyor?
Yayımlanan çalışmalar heterojendir: ürünler, dozlar, kontrol tedavileri ve sonuç ölçütleri farklıdır ve birçok çalışma küçüktür. Bir kısmı diz osteoartritinde ağrı ve işlevde kısa-orta vadeli düzelme bildirirken, diğerleri plaseboya veya yerleşik enjeksiyonlara üstünlük göstermez. Hücresel bir enjeksiyonun normal hiyalin kıkırdağı yeniden büyüttüğüne, yerleşmiş artriti geri döndürdüğüne veya protezi güvenilir biçimde önlediğine dair sağlam bir kanıt yoktur. Başlıca romatoloji ve ortopedi kuruluşları bu enjeksiyonları rutin bakım olarak önermemiştir ve lehte herhangi bir uzlaşı seçilmiş olgularla sınırlıdır. PRP enjeksiyon tedavisi gibi yerleşik alternatiflerin kendi ayrı kanıt tabanı vardır ve kendi koşullarında konuşulmalıdır.
Riskler ve Komplikasyonlar
Riskler, bir enjeksiyonun risklerine; kemik iliği alındığında da alım işleminin risklerine eklenir. Bunlar arasında ağrı ve morarma, kanama veya hematom, eklem ya da cilt enfeksiyonu, geçici bir iltihabi alevlenme ve komşu sinir-damarların yaralanması yer alır. Leğen kemiğindeki alım bölgesi ağrısı birkaç gün sürebilir. Donör kaynaklı ürünler, bulaşıcı hastalık ve hastanın doğrulayamayacağı işleme süreçleri konusunda ek endişeler taşır. Bu nedenle otolog ve donör kaynaklı ürünler eşdeğer sunulmamalıdır ve aralarındaki tek karşılaştırma asla maliyet olmamalıdır.
Karşılaştırmaya Değer Alternatifler
Hücresel bir enjeksiyonu kabul etmeden önce, aynı sorun için başka nelerin bulunduğunu gözden geçirmek yerindedir: kilo yönetimi ve aktivite düzenlemesi, gözetimli bir kuvvetlendirme programı, ağrı yönetimi, kortikosteroid veya hyaluronik asit enjeksiyonu, ortez kullanımı ve uygun durumlarda kıkırdak cerrahisi, osteotomi ya da protez. Diz osteoartriti tedavisi ve ortopedik kök hücre tedavisi sayfaları, bu seçeneklerin birbirine göre nasıl tartıldığını anlatır. Maliyet, birçok biyolojik enjeksiyonun sigorta kapsamı dışında olması ve kanıtın gücü de bu konuşmanın parçasıdır.
Ne Zaman Hekime Başvurmalısınız?
Enjeksiyon veya alım bölgesinde artan kızarıklık ya da akıntı, kötüleşen şişlik veya ağrı, süren ateş, yeni başlayan uyuşma ya da güçsüzlük, bacak renginde değişiklik, nefes darlığı veya herhangi bir alerjik tepki için acil değerlendirme gerekir. Aniden sıcak, kızarık ve şiş hâle gelen bir eklem, planlanan herhangi bir biyolojik işlemden önce değerlendirilmelidir. Böyle bir enjeksiyonun sizin için uygun olup olmadığının bireysel değerlendirmesi için iletişim sayfası üzerinden randevu oluşturabilirsiniz.