Kalça Protezi Ameliyatı Sonrası Kırık
Periprostetik Kırık Nedir?
Periprostetik kırık, bir ortopedik implantın çevresinde veya yakınında oluşan kemik kırığıdır. Bu sayfa, total kalça protezi sonrası femur (uyluk kemiği) ve daha nadiren asetabulum çevresinde gelişen periprostetik kırıkları ele alır. Nadir görülür, ancak çoğunlukla cerrahi gerektiren ciddi bir komplikasyondur.
Kırık ameliyat sırasında da olabilir; ancak çoğu, protezden yıllar sonra bir düşme sonucu ortaya çıkar. Hastaların genellikle ileri yaşta olması, kemik kalitesinin düşük olması ve eşlik eden hastalıklar tedaviyi zorlaştırabilir. Kalçanın diğer sorunları için kalça sayfasını inceleyebilirsiniz.
Nasıl Oluşur? Risk Faktörleri
Protez çevresi kırıklar en sık düşme sonucu oluşur; kalçanın yan tarafına alınan darbeler ve trafik kazaları gibi yüksek enerjili travmalar da neden olabilir. Kırığın ortaya çıkmasında kemiğin sağlamlığı ile protezin durumu belirleyicidir.
- Düşme riskini artıran durumlar: kas güçsüzlüğü, denge ve görme sorunları, baş dönmesi yapan ilaçlar.
- Kemiği zayıflatan durumlar: osteoporoz ve implant çevresindeki kemik erimesi (osteoliz).
- Protez sapının zamanla gevşemesi; bu, hem kırığa zemin hazırlar hem de tedaviyi etkiler.
- Protez enfeksiyonu gibi kemik-implant bütünlüğünü bozan durumlar.
Kırığın Yeri ve Sınıflaması
Periprostetik kırıkların büyük kısmı, femura yerleştirilen protez sapının çevresinde oluşur; asetabulum çevresi kırıklar daha nadirdir. Tedavi kararında en önemli üç soru kırığın sap gövdesine göre yeri, protez sapının sağlam mı yoksa gevşek mi olduğu ve çevredeki kemiğin kalitesidir.
Bu üç etken, kırığın yalnız tespit edilmesinin mi yoksa protezin de değiştirilmesinin mi gerektiğini belirler. Bu nedenle görüntülemede hem kırık hem de mevcut protez ayrıntılı değerlendirilir.
Protez çevresi femur kırıklarını tanımlamak için yaygın olarak Vancouver sınıflaması kullanılır. Bu sistem kırığı kabaca protez sapının ucuna göre yerine, protez sapının sağlam mı gevşek mi olduğuna ve çevredeki kemik stoğuna göre gruplar. Amaç, aynı hasta grubu için karşılaştırılabilir bir dil ve tutarlı bir tedavi planı sağlamaktır.
Belirtiler
Protez çevresi kırıklar genellikle belirgin ve şiddetli belirtiler verir; çoğu olguda tanı yaralanma anında bellidir.
- Kalça veya uylukta ani ve şiddetli ağrı ve bacağa yük verememe.
- Bölgede şişlik ve morarma.
- Bacakta kısalık, açılanma veya şekil bozukluğu.
- Bazı gevşek protez olgularında, kırıktan önce süregelen uyluk ağrısı ve yürüyüşte bozulma.
Acil Değerlendirme ve Tanı
Bu kırıklar çok ağrılı olduğundan hastalar çoğunlukla acil servise başvurur. Değerlendirme yalnız kemikle sınırlı kalmaz; hasta bir bütün olarak ele alınır, düşme nedeni araştırılır ve bacağın damar-sinir durumu kontrol edilir.
Röntgen pelvis, kalça ve uyluğu değerlendirir ve protezle kırığın ilişkisini gösterir; gerektiğinde BT üç boyutlu değerlendirme sağlar. Kırıkla birlikte protez gevşemesi ya da enfeksiyon şüphesi varsa, bunlar ek testlerle araştırılır. Ameliyat öncesi genel sağlık durumu değerlendirilir.
Cerrahi Tedavi Seçenekleri
Periprostetik kalça kırıklarının büyük çoğunluğu cerrahi gerektirir. Yöntem; kırığın yeri, kemik kalitesi ve en önemlisi protez sapının sağlam mı gevşek mi olduğuna göre seçilir.
- Açık redüksiyon ve iç tespit: Protez sapı sağlam ve iyi oturmuşsa, kemik parçaları plak, vida ve kablolarla sabitlenir; gerektiğinde kemik greftiyle desteklenir.
- Revizyon artroplastisi: Protez gevşemişse mevcut implant çıkarılır ve çoğunlukla daha uzun saplı yeni bir protez yerleştirilir; zayıf kemik alanları greftle desteklenebilir.
- Kombine yaklaşım: Bazı olgularda hem kırık tespiti hem protez revizyonu birlikte yapılır.
İyileşme ve Rehabilitasyon
İyileşme süresi kırığın tipine, uygulanan cerrahiye ve hastanın kemik kalitesine göre değişir. Yük verme izni ve zamanlaması, kırığın tespitine ve protezin durumuna göre hekimin planı doğrultusunda kademeli belirlenir.
Fizik tedavi erken dönemde başlar ve güvenli yürümeyi, kas gücünü ve dengeyi geri kazandırmayı hedefler. Hareketsizliğe bağlı pıhtı riskine karşı korunma da planın parçasıdır; bu konuda derin ven trombozu sayfası genel bilgi verir.
Korunma
Protezli hastalarda periprostetik kırıkların bir bölümü, düşme riskini ve kemik zayıflığını azaltarak önlenebilir. Düzenli takip, gevşeme ve kemik erimesi gibi sorunların erken yakalanmasına yardımcı olur.
- Ev içi düşme risklerinin azaltılması, uygun ayakkabı ve gerektiğinde baston kullanımı.
- Kemik sağlığının korunması: osteoporozun taranıp tedavi edilmesi, yeterli kalsiyum ve D vitamini.
- Kas gücü ve dengeyi artıran düzenli egzersiz ve protezin düzenli kontrolü.
Ne Zaman Hekime Başvurmalısınız?
Protezli bir kalçada bazı belirtiler acil, bazıları ise erken değerlendirme gerektirir.
- Düşme sonrası kalça-uylukta şiddetli ağrı, bacağa yük verememe veya bacakta kısalık-şekil bozukluğu varsa hemen acil servise başvurun.
- Kırık olmasa bile, protezli kalçada giderek artan uyluk ağrısı veya yürüyüşte bozulma varsa gevşeme açısından değerlendirin.
- Ateş, yarada akıntı veya baldırda tek taraflı şişlik gibi belirtiler enfeksiyon ya da pıhtı açısından değerlendirilmelidir.
Protez sonrası kırık ve komplikasyonların değerlendirilmesi için Doç. Dr. Serkan Sürücü ile iletişime geçebilir, kalça cerrahisi kapsamında ele alınan diğer durumları da inceleyebilirsiniz.